Հայոց պատմության բացառիկ հերոսությանն է նվիրված Սարդարապատի հուշահամալիրը։

Թարգմանչաց վանքի անունը կապվում է Մաշտոցի գրերի գյուտի հետ։

Թանգարանի հավաքածուն լույս է սփռում Վաղարշապատ քաղաքի և հարակից բնակավայրերի հեռավոր անցյալի վրա։

Միջնադարի հայ ամրոցաշինության բացառիկ նմուշներից է Լոռեբերդը։

Զվարթնոցը կլոր հատակագծով եկեղեցիների շարքում առանձնահատուկ ուշադրության է արժանացել։

«Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանը հիմնադրվել է 1968թ․ և համարվում է համաշխարհային մշակույթի հուշարձան։