Հայոց պատմության բացառիկ հերոսությանն է նվիրված Սարդարապատի հուշահամալիրը։
Թարգմանչաց վանքի անունը կապվում է Մաշտոցի գրերի գյուտի հետ։
Թանգարանի հավաքածուն լույս է սփռում Վաղարշապատ քաղաքի և հարակից բնակավայրերի հեռավոր անցյալի վրա։
Միջնադարի հայ ամրոցաշինության բացառիկ նմուշներից է Լոռեբերդը։
Զվարթնոցը կլոր հատակագծով եկեղեցիների շարքում առանձնահատուկ ուշադրության է արժանացել։
«Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանը հիմնադրվել է 1968թ․ և համարվում է համաշխարհային մշակույթի հուշարձան։